De benoeming van een minister van Justitie en Politie behoort tot de belangrijkste bestuurlijke keuzes die een regering maakt. Het gaat immers om een ministerie dat direct raakt aan de veiligheid van burgers, de bestrijding van criminaliteit, de bescherming van grondrechten en het functioneren van de rechtsstaat. Zo’n portefeuille vraagt daarom meer dan politieke loyaliteit of bestuurlijke beschikbaarheid. Zij vereist aantoonbare deskundigheid, relevante ervaring, onafhankelijk oordeelsvermogen en de bereidheid om verantwoordelijkheid te dragen.

In Suriname wordt bij ministeriële benoemingen vaak gesproken over vertrouwen, politieke verhoudingen en het verdelen van verantwoordelijkheden. Dat zijn factoren die in een parlementaire democratie een rol spelen. Maar zij mogen nooit de inhoudelijke geschiktheid naar de achtergrond verdringen. Een minister is geen beloning voor bewezen politieke diensten en evenmin iemand die uitsluitend namens een partij een stoel bezet. Het is een bestuurder die leiding moet geven aan een complex apparaat en die tegenover de samenleving aanspreekbaar is op de resultaten.

Juist bij Justitie en Politie is praktijkkennis van grote betekenis. Wie verantwoordelijkheid draagt voor politiebeleid, criminaliteitsbestrijding en de samenwerking met justitiële instellingen, moet begrijpen hoe die organisaties functioneren. Kennis van politiewerk, opsporing, recherche, personeelsbeleid en opleiding helpt om beleid te maken dat niet op papier blijft steken. Een gedegen opleiding, bijvoorbeeld aan een politieacademie, kan daarvoor een belangrijke basis vormen. Maar een diploma alleen is niet voldoende. Ervaring moet samengaan met inzicht, integriteit en het vermogen om een organisatie te vernieuwen.

De uitdagingen zijn aanzienlijk. Burgers willen zich veilig voelen in hun eigen buurt, ondernemers moeten hun werk kunnen doen zonder voortdurend rekening te houden met criminaliteit en slachtoffers moeten erop kunnen vertrouwen dat hun zaak serieus wordt behandeld. Tegelijkertijd moeten verdachten kunnen rekenen op een eerlijk proces en moeten politieoptreden en opsporing binnen de grenzen van de wet blijven. Veiligheid en rechtsbescherming zijn geen tegenpolen. Een sterke rechtsstaat beschermt beide.

Dat vraagt om een ministerie dat duidelijke prioriteiten stelt. De politie moet beschikken over voldoende personeel, opleiding, materieel en moderne onderzoeksmiddelen. Recherchecapaciteit en forensische deskundigheid verdienen structurele aandacht. Ook digitale criminaliteit, financiële misdrijven, mensenhandel, drugshandel en grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit vragen om gespecialiseerde kennis en samenwerking. Deze problemen laten zich niet oplossen met incidentele acties of persverklaringen. Daarvoor zijn een samenhangende strategie, betrouwbare informatie, deskundige leiding en consequente uitvoering nodig.

Een minister moet bovendien begrijpen dat het ministerie niet hetzelfde is als de politie, het Openbaar Ministerie of de rechterlijke macht. Deze instellingen hebben ieder hun eigen wettelijke taken en verantwoordelijkheden. De minister moet zorgen voor goede randvoorwaarden, beleid en middelen, maar mag zich niet mengen in individuele opsporings- of vervolgingsbeslissingen. Respect voor de institutionele onafhankelijkheid is geen formaliteit; het is een voorwaarde voor vertrouwen in de rechtsstaat. Tegelijkertijd is een professionele samenwerking tussen politie en Openbaar Ministerie onmisbaar. Zonder goede afstemming kunnen onderzoeken vertragen, gaat kennis verloren en worden resultaten ondermijnd.

Daarom moet een nieuwe minister vanaf het begin helder maken wat de samenleving mag verwachten. Welke doelen worden binnen honderd dagen vastgesteld? Hoe worden tekorten bij politie en recherche aangepakt? Welke opleidingen krijgen prioriteit? Hoe wordt de samenwerking tussen de diensten verbeterd? En op welke manier wordt de voortgang openbaar verantwoord? Zulke vragen zijn geen politieke hinderpalen, maar normale eisen van behoorlijk bestuur. Burgers hebben recht op inzicht in beleid, de besteding van publieke middelen en meetbare resultaten.

Ook binnen de politieorganisatie is leiderschap nodig dat verder kijkt dan de korte termijn. Agenten moeten kunnen rekenen op goede begeleiding, eerlijke loopbaanmogelijkheden, professionele opleidingen en bescherming wanneer zij hun werk volgens de wet uitvoeren. Misstanden moeten onafhankelijk worden onderzocht en waar nodig aangepakt. Wie het vertrouwen van de bevolking wil herstellen, moet ook bereid zijn kritisch naar het eigen apparaat te kijken. Loyaliteit aan een organisatie mag nooit betekenen dat fouten worden toegedekt.

De regering moet bij de keuze voor een minister daarom niet alleen vragen wie politiek beschikbaar is, maar vooral welke kennis, ervaring en bestuurlijke visie iemand meebrengt. Welke concrete verbeteringen kan deze persoon realiseren? Hoe wordt voorkomen dat beleid bij mooie voornemens blijft? En hoe wordt gewaarborgd dat deskundige medewerkers ruimte krijgen om hun werk professioneel uit te voeren? Een transparante afweging van zulke criteria zou het publieke vertrouwen in benoemingen versterken.

Deskundigheid betekent overigens niet dat één persoon alle problemen zelf moet kunnen oplossen. Een goede minister omringt zich met vakmensen, luistert naar kritiek en neemt besluiten op basis van feiten. Hij of zij stelt duidelijke doelen, bewaakt de uitvoering en legt verantwoording af wanneer resultaten uitblijven. Dat is geen teken van zwakte, maar van volwassen leiderschap. De kwaliteit van een minister blijkt uiteindelijk niet uit toespraken of titels, maar uit de verbeteringen die burgers daadwerkelijk merken.

Suriname heeft geen behoefte aan een minister die alleen een functie bekleedt. Het land heeft behoefte aan een bestuurder die verantwoordelijkheid neemt, resultaten boekt en instellingen sterker achterlaat dan hij of zij ze aantrof.

Dat is geen buitensporige eis. Het is het minimum dat burgers van hun overheid mogen verwachten.

R. A. Boldewijn, LLB