12 November 2026
08:01Het vergelijken van de Surinaamse rijstsector met de aanstaande olie-boom is hetzelfde als dat van appels met peren. In de hele rijstketen – áls die al gezond zou zijn – gaan het op jaarbasis hooguit om enkele tientallen miljoenen US dollars. In de olie-business wordt er vanaf 2028 gepraat over tientallen miljarden. Toch kunnen en mogen deze twee sectoren niet los van elkaar worden gezien. Terwijl in de ivoren torens in Paramaribo wordt gehallucineerd over oliedollars, sterft de rijstruggengraat een stille dood.
Tekst Armand Snijders
Beeld CDS
Het gaat al decennia niet goed met de Surinaamse rijstsector, dat hoeft geen betoog. Daarvoor kan met de beschuldigende vinger naar opeenvolgende regeringen worden gewezen, die de sector collectief hebben verwaarloosd. Ook de rijstboeren, de padieopkopers en exporteurs zijn daar debet aan. Ondertussen wijst iedereen naar elkaar over het waarom Suriname nu in de huidige, belabberde situatie zit, maar niemand doet echt iets om het tij ten goede te keren. Naar elkaar luisteren en samen naar oplossingen zoeken. Komt al helemaal bij niemand op? Daarvoor zijn de (persoonlijke) belangen van de politieke partijen te groot.
“Zelfs een paar sopropo’s kunnen niet in Europa worden afgezet omdat er van alles mis mee is, dus de kans dat er containers vol rijst probleemloos de oceaan kunnen opvaren, is erg onwaarschijnlijk”
‘Regionale exporthub’
Echter, aan belangstelling van het buitenland is geen gebrek. Afgelopen jaar werd aan het ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij de helpende hand geboden vanuit onder meer Marokko, Pakistan en recentelijk Vietnam. De niet-residerende ambassadeur Bùi V?n Ngh? van Vietnam kwam zelfs op afscheidsbezoek bij president Jennifer Geerlings-Simons en beloofde plechtig dat Vietnam Suriname zal helpen uitgroeien tot een ‘regionale exporthub’ voor rijst. Maar hoe serieus is dit werkelijk? Wat heeft de hardwerkende rijstboer in Nickerie hieraan? Het nuchtere antwoord luidt: bitter weinig, zeker zolang het eigen huis een afbrokkelende bouwval is.
De diplomatieke proefballonnetjes kunnen stuk voor stuk worden doorgeprikt. Neem nu Marokko. De zogenaamde ‘exportkansen’ voor Surinaamse hooglandrijst naar Noord-Afrika liggen echt niet in het voeden van de gewone Marokkaan. Die haalt zijn rijst traditioneel ergens anders vandaan, die heeft Suriname helemaal niet nodig.
Loodzware internationale eisen
Zonder de ratificatie van het economisch partnerschapsakkoord en het voldoen aan loodzware internationale eisen, komt er nog geen korrel Surinaamse rijst de haven van Tanger binnen. Zelfs een paar sopropo’s kunnen niet in Europa worden afgezet omdat er van alles mis mee is, dus de kans dat er containers vol rijst probleemloos de oceaan kunnen opvaren, is erg onwaarschijnlijk. Dat is helaas, maar waar.
Dan Pakistan. Rijst exporteren naar Islamabad is welbeschouwd economisch gezien volkomen krankzinnig; Pakistan is zelf één van de grootste rijstexporteurs ter wereld. De enige theoretische winst zou liggen in kennisoverdracht. Als het Anne van Dijk Rijst Onderzoekscentrum Nickerie (Adron), dat heel lang geleden met trots echt als hèt kenniscentrum van de wereld kon worden beschouwd, ooit met Pakistaanse hulp bijvoorbeeld een eigen aromatische langkorrel – een soort basmati – zou kunnen ontwikkelen, zou Suriname de Caricom-markt kunnen bestormen.
Geen betrouwbare partner
Maar dat vraagt om joint ventures en die vereisen een betrouwbare partner. En dat is de Surinaamse overheid al decennia niet meer. Om een serieuze speler te zijn voor buitenlandse handelsconcerns, moeten er bovendien constante volumes én een concurrerende prijs worden geleverd.
Suriname beschikt momenteel potentieel over ruim vijftigduizend hectare geschikte grond voor de rijstteelt. Met twee seizoenen per jaar zou er theoretisch honderdduizend hectare kunnen worden ingezaaid. Maar in de praktijk schommelt het land al jaren op een triest dieptepunt. In 2022 zakte de inzaai op jaarbasis naar 48.960 hectare, sindsdien is het alleen maar minder geworden. Nu is men al blij als er 25.000 hectare wordt ingezaaid.
Hoge prioriteit
De exportwaarde van Surinaamse rijst schommelt al jaren tussen de acht en dertig miljoen US dollar per jaar. En de toekomst ziet er niet rooskleurig uit. President Simons zei afgelopen weekend in het programma ‘Kal Aaj Aur Kal’ bij Rapar Broadcasting Network wel dat de rijstsector “hoge prioriteit” van de regering krijgt. Echter, er zijn maar heel weinig mensen die daar geloof aan hechten, ook omdat ze – zoals zo vaak – geen concreet plan ontvouwde hoe zij dat denkt te gaan doen.
“‘Een land dat zijn eigen boeren laat creperen terwijl het op een plas olie drijft, is moreel en economisch failliet”
De kleine rijstboeren in Nickerie vrezen inmiddels voor hun bestaanszekerheid. Oplopende productiekosten, een kapotte infrastructuur, droogvallende irrigatiekanalen en defecte pompgemalen dwingen hen op de knieën. Wie ooit honderd hectare inzaaide, viel terug naar tachtig, toen vijftig, en zaait nu noodgedwongen helemaal niets meer in. Ze vluchten in een baan bij de overheid of stappen over op de pluimveeteelt.
Oppermachtige pellerijen
Daar komt bij – omdat Adron het laat afweten – dat boeren nu afhankelijk zijn van inferieure rassen uit Guyana. De boeren hebben daarnaast nul invloed op de prijs die de oppermachtige pellerijen/opkopers betalen. Als opeenvolgende regeringen de afgelopen dertig jaar structureel hadden geïnvesteerd in landbouw – en de rijstsector in het bijzonder – had Suriname er vandaag fundamenteel beter voorgestaan.
Een gezonde agrarische sector had gezorgd voor constante deviezen, een stabiele wisselkoers van de SRD en een brede banenmotor die de economische klappen van 2015 en 2020 had kunnen dempen. Sterker nog, de samenleving had stukken rustiger geslapen als de rijstsector gezond was gebleven en jaar in jaar uit een flinke bijdragen aan de staatskas had geleverd.
De Hollandse ziekte
Betekent dit dat Suriname de olie eigenlijk niet nodig heeft? Het zou wel vreselijk naïef zijn om dat te denken/vinden. Macro-economisch gezien is de schaal van de inkomsten uit blok 58 van ongekende orde en in heel veel opzichten een enorme zegen voor Suriname. Laat daar geen enkele twijfel over bestaan. Waar de rijstsector in potentie tientallen miljoenen US dollars oplevert, gaat de olie vanaf 2028 miljarden US dollars in de staatskas storten.
Die miljarden zijn in eerste instantie keihard nodig om de astronomische staatsschuld versneld af te lossen en nationale infrastructuur te financieren. Echter, er is ook een cruciale les voor de toekomst van Suriname. Want tegelijkertijd dreigt het land in sneltreinvaart af te stevenen op de Dutch disease – de Hollandse ziekte – waarbij één dominante sector (in dit geval olie) alle andere economische activiteiten verstikt en de wisselkoers kunstmatig opjaagt waardoor de lokale productie nóg onbetaalbaarder wordt.
De oliedollars mogen daarom straks niet verdwijnen in consumptieve feesten, glimmende paradeprojecten of de zakken van de politieke elite in Paramaribo. Ze moeten rechtstreeks worden aangewend om sectoren zoals de rijstsector te reanimeren. Niet omdat Suriname rijst moet verkopen aan Pakistan, Marokko of Vietnam, maar omdat een land dat zijn eigen boeren laat creperen terwijl het op een plas olie drijft, moreel en economisch failliet is.