Criminaliteit en geweld raken meer dan hun directe slachtoffers. Ze ondermijnen het vertrouwen tussen mensen, beperken onze bewegingsvrijheid en voeden onzekerheid over de toekomst. Een veilig Suriname vraagt daarom om een overheid die beschermt, strafbare feiten daadkrachtig aanpakt en investeert in het voorkomen van nieuw leed. Politie en justitie zijn onmisbaar, maar duurzame veiligheid vereist ook opvoeding, onderwijs, bestaanszekerheid en toegankelijke hulpverlening.

Daarbij moeten we zorgvuldig omgaan met begrippen. Boosheid is een menselijke emotie; geweld is gedrag dat anderen beschadigt of bedreigt. Criminaliteit omvat strafbare handelingen, ook wanneer daarbij geen lichamelijk geweld voorkomt. Dit onderscheid bepaalt welke reactie nodig is. Een boos kind heeft begeleiding nodig, een bedreigd slachtoffer bescherming en een strafbaar feit een passende justitiële aanpak.

Achter gedrag kijken
Wie geweld wil begrijpen, moet onderzoeken hoe mensen omgaan met frustratie, afwijzing, vernedering en macht. Bewustzijn betekent hier: eigen gevoelens herkennen, het handelen onderzoeken, gevolgen voor anderen overzien en verantwoordelijkheid nemen. Dat vermogen verdient aandacht in gezinnen, scholen en maatschappelijke organisaties.

De psychoanalytische traditie biedt een perspectief op innerlijke conflicten, vroege relaties en onverwerkte ervaringen. Gewelddadig gedrag kan bijvoorbeeld samenhangen met pogingen om machteloosheid of ervaren vernedering te overwinnen. Dat begrijpen is geen rechtvaardiging. Evenmin verklaart één jeugdervaring waarom iemand geweld gebruikt.

Groepsdruk, materieel gewin, gelegenheid en de verwachting ongestraft te blijven spelen eveneens een rol.

Opvoeding als fundament
Kinderen moeten leren dat boosheid gevoeld mag worden, terwijl slaan, vernederen en bedreigen grenzen overschrijden. Daarvoor zijn liefdevolle aandacht, voorspelbaarheid en duidelijke correctie nodig. Ouders en verzorgers verdienen ondersteuning wanneer financiële zorgen, uitputting of conflicten hun draagkracht aantasten.

De samenstelling van een gezin verklaart op zichzelf geen ontsporing. Doorslaggevend voor onze aandacht zijn de kwaliteit van de zorg, beschikbare steun en emotionele veiligheid. Opvoedondersteuning hoort daarom thuis in het veiligheidsbeleid. Scholen, buurtorganisaties en hulpverleners kunnen spanningen vroeg signaleren en gezinnen helpen om zonder geweld grenzen te stellen.

Perspectief en verbondenheid
Armoede maakt iemand niet crimineel. Werkloosheid leidt evenmin automatisch tot geweld. Toch kunnen bestaansonzekerheid, schooluitval en uitsluiting omstandigheden scheppen waarin illegale inkomsten of gewelddadige groepen aantrekkelijker worden. Wie weinig erkenning ervaart, kan gevoelig zijn voor beloften van geld, bescherming en status.

Ook het ontbreken van een sociaal netwerk verdient aandacht. Verbondenheid kan steun bieden, grenzen stellen en voorkomen dat problemen onzichtbaar blijven. Binnen groepen kunnen normen echter eveneens verschuiven en strafbare handelingen worden aangemoedigd. Preventie vraagt dus om sterke, positieve netwerken én weerbaarheid tegen schadelijke beïnvloeding.

Concreet betekent dit: begeleiding bij schooluitval, toegankelijke vakopleidingen, leerwerkplekken, sport en ontmoetingsplaatsen waar jongeren talenten ontwikkelen. Zulke voorzieningen vragen continuïteit en deskundige begeleiding. Onderzoek bovendien waarom veel jongeren onder moeilijke omstandigheden wel hun weg vinden. Hun ervaringen helpen beschermende factoren te versterken.

Zorg zonder etiketten
Psychische problemen vragen om zorgvuldigheid. Een diagnose bewijst niet dat iemand gevaarlijk is. Geweld verklaren vanuit uitsluitend een persoonlijkheidsstoornis, een afwezige ouder of verwaarlozing doet de werkelijkheid tekort en kan mensen onterecht stigmatiseren.
Bij dreiging of geweld moet het concrete gedrag centraal staan. Onderzoek eerdere incidenten, middelengebruik, actuele spanningen, beschikbare steun en de noodzaak van behandeling. Verbind passende hulp aan duidelijke veiligheidsafspraken. Menselijke waardigheid en bescherming van mogelijke slachtoffers moeten daarbij samen worden bewaakt.

Een overheid die verantwoordelijkheid neemt
Burgers mogen verwachten dat regels consequent worden toegepast. Gezag verliest geloofwaardigheid wanneer machtsmisbruik wordt genegeerd of invloedrijke personen buiten schot blijven. Een overheid die verantwoordelijkheid verlangt, moet zelf transparant handelen en verantwoording afleggen. Daarom is vaste samenwerking nodig tussen justitie, onderwijs, sociale voorzieningen en geestelijke gezondheidszorg. Leg vast wie handelt bij gevaar, wie slachtoffers ondersteunt en wie begeleiding voortzet.

Slachtoffers verdienen toegankelijke hulp, bescherming en begrijpelijke informatie over hun zaak. Ook terugkeer na detentie vraagt voorbereiding. Huisvesting, identiteitsdocumenten, dagbesteding en noodzakelijke behandeling moeten tijdig worden geregeld. Reclassering kan toezicht verbinden met begeleiding, zodat verantwoordelijkheid nemen ook praktisch mogelijk wordt.

Van voornemen naar resultaat
Zonder betrouwbare gegevens blijft beleid kwetsbaar voor aannames en incidentenpolitiek. Breng daarom criminaliteit, hulpvragen en beschikbare voorzieningen zorgvuldig in beeld. Spreek concrete doelen af, wijs verantwoordelijke instanties aan en maak zichtbaar welke maatregelen werken. Niet het aantal aangekondigde projecten, maar tijdige bescherming, bereikbare hulp en minder herhaling moeten richting geven aan de beoordeling. Betrek daarbij ook slachtoffers, jongeren en buurtbewoners: hun ervaringen maken duidelijk waar de uitvoering tekortschiet en welke ondersteuning werkelijk nodig is.

Veiligheid ontstaat wanneer bescherming, begrenzing en ontwikkelingskansen elkaar versterken. Suriname heeft behoefte aan betrouwbare instellingen en een volgehouden investering in mensen. Slachtoffers beschermen, daders aanspreken en nieuw geweld voorkomen vormen samen één gezamenlijke maatschappelijke opdracht. Die opdracht vraagt vandaag om samenhangend beleid en morgen om aantoonbare resultaten.

Roël Haakmat, gedragswetenschapper