Het Internationaal Strafhof (ICC) heeft donderdag de Sakharovprijs 2026 voor de Vrijheid van Denken ontvangen. Het Europees Parlement kent de onderscheiding toe aan het hof en zijn functionarissen als erkenning voor hun inzet voor het internationaal recht en de internationale rechtspleging. De toekenning komt op een moment waarop het strafhof onder toenemende druk staat van de Amerikaanse regering.

De voorzitter van het Europees Parlement, Roberta Metsola, maakte de beslissing donderdag bekend in Straatsburg. Volgens haar onderstreept de prijs het belang dat de Europese Unie hecht aan multilateralisme en internationale instellingen die toezien op de naleving van het internationaal recht.

ICC-voorzitter Tomoko Akane verwelkomde de onderscheiding en wees op de uitzonderlijke uitdagingen waarmee het hof en zijn medewerkers worden geconfronteerd. De prijs bevestigt volgens haar het belang van onafhankelijke rechterlijke instellingen en internationale samenwerking om het hof in staat te stellen zijn mandaat onpartijdig uit te voeren.

De onderscheiding volgt op Amerikaanse sancties tegen het ICC. De regering van president Donald Trump kondigde eerder maatregelen aan tegen rechters en aanklagers van het hof. Op 9 oktober 2026 breidden de Verenigde Staten de sancties uit naar het ICC als instelling.

Washington verzet zich tegen onderzoeken en vervolgingen die volgens de Amerikaanse regering de belangen van de Verenigde Staten en hun bondgenoten raken. De Amerikaanse regering heeft onder meer bezwaar gemaakt tegen de arrestatiebevelen die het ICC in 2024 uitvaardigde tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de voormalige minister van Defensie Yoav Gallant.

Het ICC verwerpt de sancties en stelt dat deze zijn onafhankelijke werkzaamheden belemmeren. Het hof is opgericht bij internationaal verdrag en heeft als opdracht personen te onderzoeken en te vervolgen die worden verdacht van genocide, oorlogsmisdaden, misdrijven tegen de menselijkheid en het misdrijf agressie.

De Amerikaanse maatregelen zijn gericht op het beperken van de operationele mogelijkheden van het hof, onder meer door financiële en zakelijke transacties te treffen. Voor bepaalde activiteiten gelden echter uitzonderingen en tijdelijke vergunningen. De sancties betekenen daardoor niet dat alle werkzaamheden van het ICC onmiddellijk worden stilgelegd.

Europese Unie steunt internationale rechtspleging
De Europese Unie heeft zich uitgesproken tegen de Amerikaanse druk op het ICC. Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen benadrukte na de bekendmaking van de prijs dat het strafhof zijn opdracht onafhankelijk moet kunnen uitvoeren, zonder intimidatie of politieke druk.

Binnen de EU wordt tevens gekeken naar juridische mogelijkheden om Europese instellingen, bedrijven en personen te beschermen tegen de gevolgen van Amerikaanse sancties. Een zogenoemd blokkeringsstatuut wordt daarbij als mogelijke maatregel genoemd. De toekenning van de Sakharovprijs heft de Amerikaanse sancties echter niet op en betekent evenmin dat een dergelijke beschermingsmaatregel automatisch van kracht wordt.

De ceremonie voor de uitreiking van de Sakharovprijs vindt op 16 december plaats in Straatsburg. De prijs wordt sinds 1988 jaarlijks toegekend aan personen of organisaties die zich inzetten voor mensenrechten en fundamentele vrijheden.

Ook Nobelprijs voor Navi Pillay
De erkenning voor het ICC volgt minder dan twee weken nadat de voormalige rechter van het strafhof Navi Pillay op 9 oktober de Nobelprijs voor de Vrede 2026 ontving. Zij werd onderscheiden voor haar inspanningen om vrede en het internationaal recht te bevorderen.

Pillay, voormalig Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, heeft gedurende haar loopbaan bijgedragen aan de ontwikkeling van internationale rechtspleging en de bescherming van mensenrechten. Haar onderscheiding en de Sakharovprijs voor het ICC plaatsen de rol van internationaal recht en verantwoording voor ernstige misdrijven opnieuw in de internationale belangstelling.