Suriname dreigt een samenleving te worden waarin efficiëntie, cijfers, financieel gewin en de vraag “wat werkt?” steeds belangrijker worden dan de waarden die richting moeten geven aan het land. Daarvoor heeft Hans Lim A Po, rector van het FHR Instituut voor Hoger Onderwijs, gewaarschuwd.

Volgens Lim A Po heeft Suriname dringend behoefte aan gedeelde idealen, maatschappelijke verbondenheid en bezieling. Zonder een gezamenlijk beeld van de samenleving die het land wil zijn, dreigt het bestuur volgens hem vooral te reageren op de waan van de dag, terwijl fundamentele vragen over de toekomst onbeantwoord blijven.

Lim A Po sprak op 1 oktober bij de opening van het nieuwe collegejaar van FHR. Zijn toespraak, getiteld 'Innerlijk gedeelde idealen, de sleutel voor onze toekomst', was een pleidooi om de ontwikkeling van de samenleving niet uitsluitend te beoordelen aan de hand van praktische oplossingen en economische resultaten.

Niet alles wat werkt, is ook wenselijk
Het pragmatische denken heeft volgens Lim A Po zijn waarde. Burgers verwachten immers dat problemen worden opgelost. Maar wanneer “wat werkt” het belangrijkste criterium wordt, bestaat het gevaar dat waarden, visie en de rechtvaardiging van maatschappelijke keuzes naar de achtergrond verdwijnen.

Daarmee stelt hij een vraag die rechtstreeks raakt aan de manier waarop een samenleving wordt bestuurd: weten we nog waarvoor we iets doen, of kijken we alleen nog naar wat uitvoerbaar is?

Zijn antwoord is duidelijk: praktische oplossingen alleen zijn niet genoeg. Idealiter moet een samenleving volgens hem worden geleid door idealen die niet alleen breed worden gedeeld, maar mensen ook van binnenuit weten te inspireren.

Vertrouwen in de samenleving
Voor Suriname is vooral zijn waarschuwing over gemeenschappelijkheid relevant. Gedeelde idealen kunnen volgens Lim A Po fungeren als het cement van een samenleving. Wanneer die gemeenschappelijkheid ontbreekt, kunnen angst, afgunst en tegenstellingen de ontstane leegte vullen.

Hij pleit daarom voor een samenleving waarin niet alleen economische groei centraal staat, maar ook menselijke waardigheid en het vermogen van mensen om daadwerkelijk iets te bereiken.

Dat betekent volgens hem dat beleid niet alleen moet worden beoordeeld op economische of bestuurlijke efficiëntie, maar ook op de vraag of mensen daadwerkelijk in staat zijn om hun leven vorm te geven, plannen uit te voeren en ondanks tegenslagen vooruit te komen.

Rechtsstaat is meer dan wetten
Een belangrijk onderdeel van Lim A Po's betoog gaat over de rechtsstaat. Wetten en regels zijn volgens hem noodzakelijk, maar onvoldoende om een samenleving bij elkaar te houden.

Hij vergelijkt de rechtsstaat met een skelet: het houdt de samenleving overeind, maar heeft “vlees op de botten” nodig in de vorm van vertrouwen, verbinding en gemeenschapsgevoel.

Dat vereist volgens de rector onder meer bestaanszekerheid en gelijke kansen voor burgers, maar ook respect voor de democratische spelregels en de grondrechten.

De boodschap is daarmee dat de rechtsstaat niet alleen een juridische kwestie is. Een samenleving kan volgens deze visie formeel beschikken over wetten en instituties, maar toch kwetsbaar zijn wanneer burgers het vertrouwen verliezen in elkaar en in degenen die verantwoordelijk zijn voor het bestuur.

Verschillen hoeven geen vijandschap te worden
Tegelijkertijd pleit Lim A Po niet voor een samenleving waarin iedereen hetzelfde denkt. Verschillen van mening en belangen zijn volgens hem onvermijdelijk.

De echte uitdaging is volgens hem om ervoor te zorgen dat die verschillen binnen één gezamenlijke rechtsstaat kunnen bestaan. De keuze waarvoor de samenleving staat, is volgens hem uiteindelijk die tussen voortdurende vijandschap en tolerante solidariteit.

Dat betekent dat politieke en maatschappelijke verschillen niet hoeven te verdwijnen, maar dat er wel grenzen moeten zijn waarbinnen het publieke belang, democratische spelregels en wederzijds respect overeind blijven.

Wie bepaalt het toekomstverhaal van Suriname?
Lim A Po pleit daarnaast voor een nieuw “groot verhaal”: een gezamenlijk antwoord op de vraag hoe mensen willen leven en hoe zij met elkaar en met hun omgeving willen omgaan.

Daarbij plaatst hij ook de omgang met energie, grondstoffen en de aarde ter discussie. De samenleving moet volgens hem nadenken over de vraag of zij op dezelfde extractieve manier wil blijven doorgaan, of dat zij meer moet uitgaan van samenhang, wederkerigheid, compassie en verbondenheid.

Maar een mooi toekomstbeeld is volgens hem niet voldoende. Idealen moeten worden vertaald naar concreet beleid. Daarbij moeten ideologische scherpte, praktische uitvoerbaarheid, democratisch draagvlak en de capaciteit van publieke instituties met elkaar in balans worden gebracht.

Van woorden naar leiderschap
Uiteindelijk draait de discussie volgens Lim A Po om mensen die bereid zijn om waarden daadwerkelijk in praktijk te brengen. Een samenleving heeft volgens hem mensen nodig die niet alleen over idealen spreken, maar deze ook belichamen.

Dat vraagt volgens hem om inspirerend leiderschap, een gedeelde visie en een daadwerkelijke emotionele verbinding met wat de samenleving wil bereiken.

Zijn oproep is daarmee niet alleen gericht aan politici. Lim A Po ziet juist een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor burgers, maatschappelijke organisaties en politieke leiders. Politieke leiders zouden overkoepelende ambities kunnen formuleren, terwijl burgers via maatschappelijke organisaties en het publieke debat mede bepalen hoe die idealen concreet vorm krijgen.

De kern van zijn boodschap: een land kan niet alleen worden bestuurd op basis van wat vandaag haalbaar is. Het moet ook weten waar het morgen wil staan.

Voor Suriname betekent dat volgens Lim A Po dat de toekomst niet uitsluitend moet worden bepaald door de waan van de dag, maar bewust moet worden vormgegeven — “by design” in plaats van “by default” — vanuit gedeelde waarden, realisme en maatschappelijke betrokkenheid.